Ladinos, unang Filipino bilinguals
Isinalin ni MARILYN A. PARRA

Source:  Kabayan On Line

Hindi madaling mag-aral ng ibang wika lalo na sa mga nasasakupan ng
banyaga. Bukod sa pag-aaral ng sariling wika, inaatasan ang mga edukado
na bumasa at sumulat din sa wika ng mananakop. Tinatawag na bilingual ang
mga taong nakagagawa nito. Sa panahon ng pananakop ng mga Kastila,
Ladino ang tawag sa sinumang nakababasa at nakasusulat ng Tagalog at
Kastila. Ang katawagang ito ay unang ginamit ng makatang si Fernando
Bagongbanta na nagsulat sa halinhinang Tagalog at Kastila.

Ilan sa mga passages mula sa kanyang tula ang sumusunod:

Salamat nang
walang hanga
gracias se den sempiternas,
sa nagpasilang ng tala
al que hizo salir la estrella:
macapagpanao nang dilim
que destierre las tinieblas
sa lahat na bayan natin
de toda esta nuestra tierra.


Malinaw sa balangkas na ipinakikita ng ehemplong ito na ang bawat linya ay
isinasalin sa salitang banyaga bagaman hindi malinaw kung ang orihinal ay
Kastila at isinalin lamang sa Tagalog o kung ito ay Tagalog na isinalin sa
Kastila. Lumalabas din na pinatutunayan lamang ng mga Ladino na tulad ni
Bagongbanta ang kanilang kakayahan na matuto at gumamit ng wikang
banyaga.

Ang teknik ding ito ay ginamit ni Tomas Pinpin sa kanyang libro kung
papaano gumamit ng wikang Kastila. Ang libro, na pinamagatang Librong
Pagaaralan nang manga Tagalog nang Uicang Castila, ay inilathala noong
1610. Naglalaman ito ng mga leksyon na kinapapalooban ng mga simpleng
salita at mga pangungusap na maaaring imemorya.

Sa mga leksyong ito, ibinigay muna ni Pinpin ang Tagalog na salita at
pagkatapos ay isinunod niya ang Spanish counterpart nito. Halimbawa:
Anong dico toua. Como no he deholgarme. Con hapot, omaga, la manana y
tarde; dili napahamac, que no salio en balde; itong gaua co, aquesta mi
lance; madla ang naalamman, ya mil cosas saben; nitong aquing alagad, los
mis escolares; sucat magcatoua, justo es alegrarse; ang manga ama nila,
sus padres y madres; at ang di camuc-ha, pues no son de otro talle; na di
ngani bali, no brutos salvages. Malaki ang naitulong ng mga ladino sa mga
misyonero na nagsulat ng mga unang librong gramatika at bokabularyo sa
Tagalog at sa iba pang mga diyalekto sa Pilipinas.
(Hango sa Filway's Philippine Almanac)