PANITIKERO
ni HERMIE BELTRAN
Ang salita, ayon kay Prop. Francisco Arcellana

Source: Kabayan On Line

Ang salita ay bukal ng tunog, ritmo, lirisismo, imahe, taling-haga. Ang totoo,
si Arcellana ay higit na makata kaysa kuwen-tista, ayon kay Dr. Gemino
Abad sa Kuwadro, video compact disc na prinodyus sa taong ito ng
Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (NCCA) at Sentrong
Pangkultura ng Pilipinas (CCP) tungkol sa buhay at mga akda ng
Pambansang Alagad ng Sining.

Malilimi ang katotohanang ito sa kanyang mga nahuhuling kuwento
mismo-mapili sa gamit ng mga salita at pariralang may indayog, mayaman
sa imahe, masalimuot sa punto de bista at istruktura. Ang pagbasa sa mga
kuwento ay pagbasa ng tula.

Pangilan-ngilan ang mga tula ni Arcellana. Ang Prayer na sinulat niya noong
1939 ay binabasa pa sa mahahalagang pagpupulong tulad ng sa Kongreso.
Matutunghayan din dito ang pilosopikal, kung minsa'y tumbalik, na pag-iisip
ni Arcellana.

Bilang estudyante ni Arcellana sa malikhaing pagsulat at bilang patnugot ng
seksiyong balita at pampanitikang Folio ng Philippine Colllegian noong
1973-1974, kung kailan itinalaga siya ni Pangulong Salvador P. Lopez bilang
tagapayo ng pahayagang pang-estudyante ng Unibersidad ng Pilipinas,
mapalad akong makilala ang kanyang poetiko at pilosopikal na pag-iisip.
Minsa'y tinanong ko kung totoong sa Setyembre 6, 1916 siya ipinanganak.
"Hindi ko alam," aniya, "pero iyon ang sinabi sa akin ng aking ina."

Bilang tagapayo at guro sa madilim na panahon na iyon ng batas militar,
walang takot na ipinaglaban ni Prof. Franz ang patnugutan at pahayagang
Collegian. Naalala ko: may inilabas kaming isang tula na patuya sa batas
militar. May salitang "Isprakenhayt!" sa dulo ng tula at ang kaakibat na guhit
ay hugis ng isang batang ang buhok ay kamukha ng kay Marcos, at ang
kamiseta ay may markang "M." Hindi ito nagustuhan ng kinatawan ng DND
(Department of National Defense) na nagmamanman sa lahat ng publikasyon.
"Hindi si Marcos 'yan," sabi ni Prof. Franz sa opisyal ng DND. "Si Alex
Magno (katuwang na patnugot at kolumnista) 'yan. Mahusay na bata 'yan."

Subalit ang hindi namin malilimutan, kaming natuto sa kanyang mga kurso at
palihan sa malikhaing pagsulat ay ang klasikong prinsipyo ng kaisahan ng
anyo at nilalaman. Sa pamamagitan nito lamang nagiging epektibo ang likha.
Sa pamamagitan ng patuloy na pagpapahusay at kasanayan (craft) lamang
nagiging tunay na maganda, masining at mabisa ang salita para sa malayang
pagpapahayag ng tao ng kanyang sarili.